Nefsin Makamları – Nefs-i Levvame (ikinci makam)

Bu nefis, doğruyu doğru, yanlışı yanlış görür. Namaz, oruç, sadaka gibi amelleri fazladır. Bu nefsin sahibi, halkın onun güzel amellerini görmesini ve bilmesini ister halbuki bu da gizli riyaya girer. Bu makamda olanlar, hatalardan kurtulamaz. Bu makamdakiler, kendi benliklerinde yok olma, Allah’la var olmayı dilemiş, ecelleri gelmeden kendi iradeleriyle ölüp, yok olma yoluna girmişlerdir. Allah’a yakın olan veliler, bu ikinci makamda durmazlar çünkü burada yıpratıcı bir yorgunluk vardır burada rahat ve selameti bulamazlar. Bu makamın en yüksek derecesi ihlas (temiz kalpliliktir) bütün elemlerden kurtulmak isteyenler, devamlı bir rahata kavuşmayı dileyenler, Allah’a yakın olan velilerin yoluna girerler. Bu makamda olanlar , Allah’ın zikrini çok çekip bu makamı süratle geçsinler nefisleri kemale erip, yedinci makama kadar çıksınlar ve o makamda, görülmemiş acayip şeyleri seyretsinler bu ilerleyişi nefis mücahadesi ve devamlı zikirle sağlasınlar. Her makamda ona mahsus olan Allah’ın ismi ile meşgul olsunlar çünkü ismiyle ne kadar çok uğraşılırsa yol o kadar yakınlaşır. Allah’ın yoluna girmek için altı esas vardır az yemek, az uyumak, az konuşmak, yalnızlığa çekilmek, zikir yapmak, Allah’ın kudretini düşünmek.
Allah zikrini devam ederek bu makamı süratle geçmelidir yüksek makamlara çıkmayı dileyen kimse, bütün halkı terk edip tenhaya, yalnızlığa çekilmeli, dostlarından ve yakınlarından uzaklaşıp Mevlasıyla başbaşa kalmalıdır, işte o zaman şaşılacak ve görülecek şeyleri kalp gözü ile seyredip ruhunda derin bir haz ve zevk duyar.Halktan uzak olan Allaha yakın olur. Saadeti bulur ve ulu veliler zümresine girer. Bu makamda bulunan kişiye lazım olan şey, uyanık olmaktır. Nefsinde kalan kibir,kıskançlık, ikiyüzlülük, itiraz gibi nefse emmarenin izlerini tamamen yok etmektir.
İkinci makamdan üçüncü makama yükselmek ariflerin eliyle olur. Fakat bazen Allah inançlı olan kişiyi mürşidi olmadan da 2.den 3. makama yükseltir. Sana vacip olan şey nefisini temizlemen ve kalbini arıtmandır. Ta ki kötü düşüncelerin ve üzüntülerin yok olsun. Ve gönül hoşluğu ile insanı kamil olasın. İşte bildirilen bu ilaçları kullanıp kendini tedavi ettir. Ta ki bedenin hastalıklardan daha şiddetli olan nefsin hastalıklarından şifa bulup kurtulasın. İlaçların en faydalısı nefsinden kibiri yok etmektir. Kibrin doğurucusu kesilmedikçe yok olması imkansızdır. Kibrin doğurucusu karnın doymasıdır. Açlıkla uykusuzluğu kendine huy edin ki susma ile tenhaya çekilip ibadet etmeye hazırlanasın. Ve Allahın zikriyle ve onun büyüklüğü üzerinde düşünmekle meşgul olasın böylece bütün hayvani vasıflardan kurtulasın ve meleklerin vasıflarını kazanasın ve Allahtan gayrısını unutup huzurunun sevgisiyle gönlünü doldurasın ve aşk denizine dalıp cevher toplayasın ve nihayet ilahi huzura varıp onunla kalasın.Cenabı Haktan kullarına ancak faydalı olacak hayırlı fiiller zahir olur. Ortaya çıkan şerler görünüşe göre şerdir. Lakin hakikati gören bir gözle bakılsa hepsi de faydalı ve hayırdan ibarettir. Az bir şerrin içinde büyük hayır vardır. İşte kişi bu sırrı öğrenmeden evvel kalbini temizlemeye çalışsın ta ki bu büyük sırrı zevk ile görüp tadabilsin ve kalbini Allahın huzurundan alıkoyan engellerin hepsini yok etmek için 4 emre inansın ve yapmaya gayret etsin.
1. emir:Allah her şeye kadirdir.
2. emir: Allah her şeyi bilir.
3. emir:Allah kullarına rauf ve rahimdir.
4. emir: Allahın bütün fiilleri sırf hayırdır,iyiliktir.
Eğer kişi Allahın bu 4 emrine inanır ve tasdik ederse ona kıskançlık, korku, keder yaklaşamaz. Şeytanlardan, cinlerden ve insanlardan en ufak bir korkusu olmaz. Hiç kimseye ve hiç bir şeye iltifat ve itibar etmez. Çünkü Allahın her şeye kadir olduğuna inanmış ve onun zatına tam bir kuvvet ve inançla yönelmiştir. Allahın her şeyi bildiğini her fiili hayırlı ve faydalı kıldığını kati bildiği ve inandığı için onda tevekkül ve teslim ,kavuşma ve varolma, bilme ve zevklenme gibi yüksek haller hasıl olur ve bunlar ikinciden üçüncüye ve dördüncü makama yükselmeye yardımcı olur. Her iki dünyanın saadetine ermeye sebep olur.
kaynak:İhyay-ı Ulumiddin
İMAMI GAZALİ